Νέες ταινίες που μοιάζουν παλιές: 9 ασπρόμαυρες ταινίες της εποχής του χρώματος
Εννέα νέες ταινίες που γυρίστηκαν επίτηδες ασπρόμαυρες, από το The Artist, το Frances Ha και την Ida ως το Nebraska, το Cold War, τη Roma, τον Φάρο, το Mank και το Belfast, με σκηνοθέτες και καστ.
Το χρώμα και το HD είναι παντού, κι όμως κάποιοι δημιουργοί επιλέγουν το ασπρόμαυρο σκόπιμα. Η λίστα συγκεντρώνει εννέα πρόσφατες ταινίες που μοιάζουν με κλασικές, με σειρά κυκλοφορίας, με αφίσες, σκηνοθέτες και καστ.
Για κάθε ταινία εξηγούμε γιατί ο σκηνοθέτης διάλεξε το ασπρόμαυρο, τι προσφέρει αυτή η επιλογή στην ιστορία και για τι άλλο είναι γνωστή η ταινία. Κάποιες αποτίουν φόρο τιμής στο παλιό Χόλιγουντ, άλλες είναι προσωπικές αναμνήσεις, και μερικές χρησιμοποιούν την απουσία χρώματος για να κάνουν έναν παράξενο κόσμο ακόμη πιο παράξενο.
Γιατί να διαλέξεις ασπρόμαυρο σήμερα
Για δεκαετίες, το ασπρόμαυρο ήταν απλώς ο τρόπος που γυρίζονταν οι ταινίες. Όταν το χρώμα έγινε κανόνας, το ασπρόμαυρο έγινε επιλογή, και σήμερα είναι σχεδόν πάντα συνειδητή. Οι σκηνοθέτες το χρησιμοποιούν για να ανακαλέσουν μια εποχή, να τιμήσουν το σινεμά που αγαπούν ή να αφήσουν την εικόνα μόνο με φως, σκιά, πρόσωπα και σχήματα.
Χωρίς χρώμα, το μάτι προσέχει περισσότερο τη σύνθεση, την υφή και την έκφραση. Μια ρυτίδα, μια αντανάκλαση στη βρεγμένη άσφαλτο ή τα νερά ενός ξύλινου τοίχου γίνονται πιο ορατά. Πολλοί διευθυντές φωτογραφίας λένε ότι το ασπρόμαυρο τους αναγκάζει να φωτίζουν κάθε σκηνή πιο προσεκτικά, γιατί δεν μπορούν να βασιστούν στο χρώμα για να ξεχωρίσουν τα στοιχεία.
Είναι και εμπορικό ρίσκο. Στούντιο και πλατφόρμες φοβούνται συχνά ότι το κοινό θα αποφύγει ταινίες χωρίς χρώμα, οπότε κάθε τίτλος εδώ χρειάστηκε να παλέψει για την εικόνα του. Το ότι αρκετοί κέρδισαν Όσκαρ και βραβεία φεστιβάλ δείχνει ότι το ρίσκο αποδίδει όταν η επιλογή υπηρετεί την ιστορία.
Πώς επιλέξαμε
Επιλέξαμε ταινίες των δεκαετιών 2010 και 2020 που γυρίστηκαν κυρίως ασπρόμαυρες από καλλιτεχνική επιλογή, με βάση την κριτική υποδοχή και το ύφος. Δεν είναι αριθμημένη κατάταξη.
Συμπεριλάβαμε μόνο μεγάλου μήκους ταινίες γυρισμένες κυρίως σε ασπρόμαυρο, όχι ταινίες με μερικές μονόχρωμες σκηνές. Οι περισσότερες είναι δράματα, αλλά η λίστα έχει και μια βουβή κωμωδία, μια ταινία τρόμου και μια ιστορία ενηλικίωσης, για να φανεί πόσο διαφορετικά μπορεί να είναι τα αποτελέσματα.
Τα βραβεία μέτρησαν, αφού αρκετές από αυτές τις ταινίες τιμήθηκαν σημαντικά, αλλά κοιτάξαμε και πώς χρησιμοποιούν το ασπρόμαυρο. Σε κάθε περίπτωση, η απουσία χρώματος δεν είναι τέχνασμα αλλά μέρος αυτού που θέλει να πει η ταινία.
The Artist (2011)
Σκηνοθεσία: Michel Hazanavicius. Πρωταγωνιστούν: Jean Dujardin, Bérénice Bejo.
Γιατί μετράει: Το The Artist του Γάλλου Μισέλ Αζαναβισιούς είναι μια βουβή ασπρόμαυρη ταινία για έναν σταρ του βουβού που τα χάνει όλα με την έλευση του ομιλούντος. Κέρδισε πέντε Όσκαρ, ανάμεσά τους καλύτερης ταινίας, και ο Ζαν Ντιζαρντέν έγινε ο πρώτος Γάλλος που κέρδισε Όσκαρ α' ανδρικού ρόλου. Ο σκύλος Uggie έγινε κι αυτός διάσημος.
Πρόσεξε πώς η ταινία μιλά τη γλώσσα της δεκαετίας του 1920: μεσότιτλοι, συνεχής ορχηστρική μουσική, υπερβολικές χειρονομίες και το παλιό σχεδόν τετράγωνο κάδρο. Σε μια εξαιρετική σκηνή, ο ήχος εμφανίζεται ξαφνικά σε έναν εφιάλτη του ήρωα και όλα γύρω του κάνουν θόρυβο εκτός από τη δική του φωνή.
Είναι τέλεια εισαγωγή στο βουβό σινεμά για όποιον δεν έχει δει ποτέ, ανάλαφρη, αστεία και ρομαντική. Οι σινεφίλ θα βρουν πολλές αναφορές στο κλασικό Χόλιγουντ, οι υπόλοιποι απλώς θα απολαύσουν μια γοητευτική ιστορία αγάπης ειπωμένη με μουσική και πρόσωπα.
Frances Ha (2012)
Σκηνοθεσία: Noah Baumbach. Πρωταγωνιστούν: Greta Gerwig.
Γιατί μετράει: Το Frances Ha του Νόα Μπάουμπαχ, γραμμένο μαζί με την Γκρέτα Γκέργουιγκ που παίζει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ακολουθεί μια χορεύτρια στη Νέα Υόρκη που δεν είναι ακόμη έτοιμη να μεγαλώσει. Το ασπρόμαυρο είναι συνειδητό κλείσιμο του ματιού στη γαλλική Νουβέλ Βαγκ και στις κλασικές ταινίες για την πόλη.
Πρόσεξε τη σκηνή όπου η Φράνσες τρέχει και χορεύει στον δρόμο με το Modern Love του Ντέιβιντ Μπόουι, μια στιγμή γεμάτη χαρά και φόρο τιμής σε μια παλαιότερη γαλλική ταινία. Η ταινία είναι φτιαγμένη από μικρές στιγμές: μετακομίσεις, αμήχανα δείπνα, ένα σύντομο ταξίδι στο Παρίσι.
Το Frances Ha έγινε η αγαπημένη ταινία πολλών εικοσάρηδων που νιώθουν λίγο χαμένοι, και βοήθησε την Γκρέτα Γκέργουιγκ να καθιερωθεί ως σεναριογράφος και σκηνοθέτις. Είναι σύντομη, αστεία και τρυφερή, ιδανική για όσους προτιμούν κωμωδίες χαρακτήρων από μεγάλες πλοκές.
Ida (2013)
Σκηνοθεσία: Paweł Pawlikowski. Πρωταγωνιστούν: Agata Trzebuchowska.
Γιατί μετράει: Η Ida του Πάβελ Παβλικόφσκι ακολουθεί μια νεαρή δόκιμη μοναχή στην Πολωνία της δεκαετίας του '60 που, πριν δώσει τους όρκους της, μαθαίνει ότι είναι Εβραία και ότι η οικογένειά της χάθηκε στον πόλεμο. Ήταν η πρώτη πολωνική ταινία που κέρδισε το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας.
Δες τη σύνθεση: η ταινία χρησιμοποιεί σχεδόν τετράγωνο κάδρο και συχνά βάζει τους ήρωες στο κάτω μέρος του πλάνου, με πολύ άδειο χώρο από πάνω, σαν να τους πλακώνει το βάρος της ιστορίας. Κάθε πλάνο μοιάζει με προσεκτικά στημένη φωτογραφία.
Η ταινία είναι σύντομη, σιωπηλή και έντονη, και ανταμείβει την υπομονή. Ιδανική για όσους ενδιαφέρονται για την ευρωπαϊκή ιστορία και για ταινίες για την πίστη και την ταυτότητα. Η συγκράτησή της κάνει τις συγκινητικές στιγμές ακόμη πιο δυνατές.
Nebraska (2013)
Σκηνοθεσία: Alexander Payne. Πρωταγωνιστούν: Bruce Dern, Will Forte.
Γιατί μετράει: Το Nebraska του Αλεξάντερ Πέιν ακολουθεί έναν ηλικιωμένο που πιστεύει ότι κέρδισε ένα εκατομμύριο δολάρια σε λοταρία, και τον γιο του που δέχεται να τον πάει με το αυτοκίνητο στην άλλη άκρη της πολιτείας για να πάρει το έπαθλο. Ο Μπρους Ντερν κέρδισε το βραβείο ανδρικής ερμηνείας στις Κάννες, και η ταινία πήρε έξι υποψηφιότητες για Όσκαρ, ανάμεσά τους καλύτερης ταινίας.
Πρόσεξε πώς το ασπρόμαυρο κάνει το επίπεδο τοπίο της Μεσοδυτικής Αμερικής ταυτόχρονα θλιμμένο και όμορφο: άδειοι δρόμοι, μικρές πόλεις, παλιά μπαρ. Η Τζουν Σκουίμπ, επίσης υποψήφια για Όσκαρ, κλέβει αρκετές σκηνές ως η μητέρα που λέει ό,τι σκέφτεται.
Η ταινία ανακατεύει κωμωδία και μελαγχολία και μιλά για τα γηρατειά, την οικογένεια και τα όνειρα που κουβαλάμε μια ζωή. Ιδανική για όσους αγαπούν τα road movies και τις ιστορίες γονιών και παιδιών, και αγγίζει περισσότερο όσους έχουν ηλικιωμένους γονείς.
Cold War (2018)
Σκηνοθεσία: Paweł Pawlikowski. Πρωταγωνιστούν: Joanna Kulig, Tomasz Kot.
Γιατί μετράει: Το Cold War, επίσης του Πάβελ Παβλικόφσκι, αφηγείται μια ιστορία αγάπης δεκαπέντε χρόνων ανάμεσα σε Πολωνία, Βερολίνο, Γιουγκοσλαβία και Παρίσι μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Παβλικόφσκι εμπνεύστηκε από τους γονείς του και κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στις Κάννες. Η ταινία πήρε τρεις υποψηφιότητες για Όσκαρ, ανάμεσά τους σκηνοθεσίας.
Δες πώς η μουσική οδηγεί την ιστορία, από τα πολωνικά δημοτικά τραγούδια ως την παριζιάνικη τζαζ. Το κεντρικό τραγούδι αλλάζει ενορχήστρωση καθώς οι εραστές αλλάζουν χώρα και ζωή, δείχνοντας πώς τους μεταμορφώνουν η πολιτική και η εξορία. Η ταινία είναι λιτή, με μεγάλα χρονικά άλματα ανάμεσα στις σκηνές.
Καλή επιλογή για φίλους των ρομαντικών δραμάτων που δεν χρειάζονται να τους εξηγηθούν όλα. Το ασπρόμαυρο και η μουσική την κάνουν από τις πιο όμορφες ευρωπαϊκές ταινίες της δεκαετίας της, και ταιριάζει υπέροχα με την Ida.
Roma (2018)
Σκηνοθεσία: Alfonso Cuarón. Πρωταγωνιστούν: Yalitza Aparicio.
Γιατί μετράει: Η Roma, γραμμένη, σκηνοθετημένη και φωτογραφημένη από τον Αλφόνσο Κουαρόν, αναπλάθει την παιδική του ηλικία στην Πόλη του Μεξικού στις αρχές της δεκαετίας του '70 μέσα από τα μάτια της Κλέο, μιας οικιακής βοηθού. Κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία και τρία Όσκαρ, σκηνοθεσίας, ξενόγλωσσης ταινίας και φωτογραφίας, και η Γιαλίτσα Απαρίσιο προτάθηκε για Όσκαρ α' γυναικείου ρόλου στον πρώτο της ρόλο.
Πρόσεξε τις μεγάλες, αργές κινήσεις της κάμερας που παρατηρούν την καθημερινότητα στο σπίτι και στον δρόμο, και τις ηχητικές λεπτομέρειες γύρω γύρω. Η σκηνή στην παραλία, κοντά στο τέλος, γυρισμένη σε ένα μόνο πλάνο, είναι από τις πιο δυνατές στιγμές του σύγχρονου σινεμά.
Ο ρυθμός είναι αργός και στοχαστικός, οπότε καλύτερα να τη δεις χωρίς περισπασμούς, ιδανικά σε μεγάλη οθόνη. Ιδανική για όσους αγαπούν ταινίες για τη μνήμη και την οικογένεια, προσφέρει και ένα πορτρέτο του Μεξικού σε εποχή πολιτικής έντασης.
The Lighthouse (2019)
Σκηνοθεσία: Robert Eggers. Πρωταγωνιστούν: Willem Dafoe, Robert Pattinson.
Γιατί μετράει: Ο Φάρος του Ρόμπερτ Έγκερς γυρίστηκε σε ασπρόμαυρο φιλμ σε σχεδόν τετράγωνο κάδρο, για να μοιάζει με ταινία του 1920 ή του 1930. Ο Γουίλεμ Νταφόε και ο Ρόμπερτ Πάτινσον υποδύονται δύο φαροφύλακες σε ένα βραχώδες νησί που σιγά σιγά χάνουν τα λογικά τους. Η φωτογραφία προτάθηκε για Όσκαρ.
Δες τις υφές: βροχή, αέρας, αλάτι και αιθάλη μοιάζουν σχεδόν απτά. Οι διάλογοι μιμούνται τη γλώσσα παλιών ναυτικών, και ο Νταφόε δίνει μονολόγους άξιους θεατρικής σκηνής. Η ταινία ανακατεύει ψυχολογικό τρόμο, μαύρο χιούμορ και μύθο, με νεύματα σε θρύλους της θάλασσας.
Παράξενη και έντονη ταινία, όχι για όλους, αλλά αξέχαστη για τους φίλους του ασυνήθιστου τρόμου. Όσοι αγαπούν ταινίες ανοιχτές σε ερμηνείες θα έχουν πολλά να συζητήσουν μετά, ειδικά για το τι είναι αληθινό και τι τρέλα.
Mank (2020)
Σκηνοθεσία: David Fincher. Πρωταγωνιστούν: Gary Oldman.
Γιατί μετράει: Το Mank του Ντέιβιντ Φίντσερ, σε σενάριο του αποθανόντος πατέρα του Τζακ Φίντσερ, ακολουθεί τον σεναριογράφο Χέρμαν Μάνκιεβιτς καθώς γράφει τον Πολίτη Κέιν. Η ταινία πήρε δέκα υποψηφιότητες για Όσκαρ, τις περισσότερες της χρονιάς, και κέρδισε δύο, φωτογραφίας και σκηνογραφίας.
Πρόσεξε πώς ο Φίντσερ μιμείται το ύφος των ταινιών του 1940: βαθιά μαύρα, διαδοχικά σβησίματα και ακόμη ο ήχος, σχεδιασμένος να ακούγεται σαν παλιά ηχογράφηση. Ο Γκάρι Όλντμαν παίζει τον Μανκ πνευματώδη, αυτοκαταστροφικό και πολιτικά οξυδερκή, σε ένα Χόλιγουντ που κυβερνούν ισχυροί μεγιστάνες.
Η ταινία είναι γεμάτη αναφορές στο παλιό Χόλιγουντ και στην πολιτική της δεκαετίας του '30, οπότε ανταμείβει όσους ξέρουν τον Πολίτη Κέιν. Για τους υπόλοιπους είναι το πορτρέτο ενός λαμπρού συγγραφέα που παλεύει με τους δαίμονές του. Καλή ιδέα να δεις πρώτα τον Πολίτη Κέιν.
Belfast (2021)
Σκηνοθεσία: Kenneth Branagh. Πρωταγωνιστούν: Jude Hill, Caitríona Balfe.
Γιατί μετράει: Το Belfast, γραμμένο και σκηνοθετημένο από τον Κένεθ Μπράνα, βασίζεται στην παιδική του ηλικία στη Βόρεια Ιρλανδία στην αρχή των ταραχών του 1969. Κέρδισε το Όσκαρ πρωτότυπου σεναρίου, την πρώτη νίκη του Μπράνα μετά από πολλές υποψηφιότητες. Ανοίγει και κλείνει έγχρωμο και περνά στο ασπρόμαυρο για τις αναμνήσεις.
Δες την ιστορία μέσα από τα μάτια του Μπάντι, ενός εννιάχρονου αγοριού που υποδύεται ο Τζουντ Χιλ, που βλέπει τη βία να φτάνει στον δρόμο του ενώ ανακαλύπτει το σινεμά, τους σχολικούς έρωτες και τα τραγούδια του Βαν Μόρισον. Η Τζούντι Ντεντς και ο Κίαραν Χάιντς υποδύονται ζεστούς και αστείους παππούδες.
Η ταινία ισορροπεί φόβο και τρυφερότητα και ταιριάζει σε όσους αγαπούν οικογενειακές ιστορίες και δράματα ενηλικίωσης. Είναι και μια προσιτή εισαγωγή στην αρχή της σύγκρουσης στη Βόρεια Ιρλανδία, ειπωμένη από το ύψος ενός παιδιού.
Από πού να ξεκινήσεις
Διάλεξε με βάση τη διάθεση, από το πιο ανάλαφρο ως το πιο έντονο:
- Ανάλαφρο και γοητευτικό: The Artist ή Frances Ha.
- Οικογένεια και μνήμη: Belfast ή Roma.
- Γλυκόπικρο road movie: Nebraska.
- Αγάπη και ευρωπαϊκή ιστορία: Ida, μετά Cold War.
- Για σινεφίλ: Mank, αφού δεις τον Πολίτη Κέιν.
- Κάτι παράξενο και έντονο: Ο Φάρος.
Αν σπάνια βλέπεις ασπρόμαυρες ταινίες, ξεκίνα με το The Artist ή το Frances Ha. Είναι και οι δύο σύντομες, αστείες και εύκολες, και δείχνουν ότι το μονόχρωμο δεν σημαίνει παλιομοδίτικο ή αργό. Μετά από λίγα λεπτά το μάτι συνηθίζει και η απουσία χρώματος δεν γίνεται πια αντιληπτή.
Δες αυτές τις ταινίες σε σκοτεινό δωμάτιο, στην καλύτερη οθόνη που έχεις. Το ασπρόμαυρο βασίζεται πολύ στην αντίθεση, και ένα φωτεινό δωμάτιο ή η οθόνη του κινητού μπορούν να ισοπεδώσουν την εικόνα. Αρκετές, όπως η Roma και ο Φάρος, φτιάχτηκαν για μεγάλη οθόνη.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί οι σύγχρονες ταινίες χρησιμοποιούν ασπρόμαυρο;
Οι σκηνοθέτες το χρησιμοποιούν για ατμόσφαιρα, διαχρονικότητα, ως φόρο τιμής στον κλασικό κινηματογράφο ή για να εστιάσουν στο φως, τα σχήματα και τις ερμηνείες.
Ποια είναι η καλύτερη σύγχρονη ασπρόμαυρη ταινία;
Η Roma, η Ida, το Cold War και ο Φάρος είναι από τις πιο επαινεμένες, και το The Artist κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.
Είναι το The Artist βουβή ταινία;
Ναι. Είναι σε μεγάλο βαθμό βουβή και ασπρόμαυρη, φόρος τιμής στο Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1920.
Έχει κερδίσει σύγχρονη ασπρόμαυρη ταινία το Όσκαρ καλύτερης ταινίας;
Ναι. Το The Artist (2011) κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ταινίας, ανάμεσα σε πέντε συνολικά αγαλματίδια.
Γυρίστηκαν αυτές οι ταινίες σε ασπρόμαυρο φιλμ;
Κάποιες ναι. Ο Φάρος γυρίστηκε σε ασπρόμαυρο φιλμ, ενώ άλλες γυρίστηκαν ψηφιακά και ολοκληρώθηκαν ασπρόμαυρες.
Βαθμολόγησε αυτές τις ταινίες
Ποια είναι η αγαπημένη σου; Στο Rankiew βαθμολογείς κάθε ταινία, γράφεις κριτικές και φτιάχνεις τις δικές σου λίστες.
Πηγές: επίσημες κυκλοφορίες των στούντιο, φιλμογραφίες και δημόσια αρχεία.
